KEREM İLE ASLI
Sevgili insanlık ile yaşıttır. Hatta sevgilinin adı, şekli, özellikleri bilinmeyen bir el tarafından belirlenmiş ve insanlığa sunulmuştur. Ona kavuşmak ya da ele geçirmek söz konusu değildir. Asıl mesele de zaten aşkın nasıl yaşandığı ve âşığın bunu nasıl ifade ettiğidir. İşte meselenin burası bizi ilgilendiren tarafıdır. Çünkü edebiyatın konusu burada başlıyor.
Özellikle divan edebiyatında bu özellik en bariz şekilde yaşatılır. Tabi ki bu mesele sadece divan edebiyatına has bir özellik değildir. Zira aynı temayı edebiyatın diğer sahaları da işlerler. İşte bu çalışmada edebiyatı var eden amillerin başında gelen ve herkesi ardında koşturan sevgilinin, değişen, değişmeyen hatta değiştirilemeyen özelliklerinin, Kerem ile Aslı Hikâyesi’nden hareketle bir de Kerem tarafından nasıl dile getirildiği tespit edilmeye çalışılacaktır. Hareket noktası Kerem’in sazından çıkan türküler olacaktır. Âşık olunan sevgilinin bu türkülerde nasıl vasıflandırıldığı üzerinde durulacak ve edebiyatın diğer sahalarında da geçen sevgili tasvirlerine atıfta bulunulup özellikler açısından benzer ve farklı yanlar ifade edilecektir.
Abstract
The beloved is the same age with mankind. Even a name, the features and property of beloved had defined by hidden hands and introduced to the humanity. To reach or achieve her is impossible. Exactly the main question consists in suffering love and way of expression these senses by lover. This side of question interests us. Because a topic of literature begins from this question. Particularly these properties are clearly reflected in divan literature. Certainly, these features are not habitual only divan literature and of course, they belong to other branches of literature too. In this paper we shall investigate the features of belowed, who is standing at the beginning of all things and makes all follow her, changeable, unchangeable even steady properties of the belowed, we’ll proceed from destan Kerem and Aslı and define how Kerem had reflected his lover. Our originate is Kerem’s song, his türkü and saz and we’ll try to show the common and different features the praises of lover’s sings.
Key Words: Minstrel Story, Kerem, Aslı, Beloved, Lover.
Güzelsin sen yoktur menendin, mislin
Boyun servi, yanakların al güzel
Huri midir aslın, melektir neslin
Dişin inci, dudakların bal güzel
|
Dinle gel sözümü ey saçı sümbül
Ben sana bir güldüm sen bana bülbül
Ya taze kız ya bir gelin, ya bir dul
Her ne isen benden haber al güzel
|
Kerem eder senin kulun olayım
Leyl-ü Nehar dost kapında kalayım
Ben de senden muradımı alayım
Sende benden muradını al güzel. |
Bu aşk hikayesinin Aşık Kerem ya da Kerem Dede diye anılan Azerbaycan yöresi halk şairinin aşk serüvenini konu eden şiirleri halk arasında yayıldıktan sonra adı bilinmeyen halk hikayecileri tarafından bu şiirler çerçevesinde oluşturulduğu ileri sürülür .( XVII. yy. )
İsfahan Padişahı'nın oğlu Kerem keşiş kızı Aslı'ya gönül verir .Ancak din ayrılığı yüzünden onunla evlenmesi mümkün olmaz . İlden ile göçen keşişle kızı Aslı'nın ardından uzun yolculuklar yapan delikanlı Halep Paşası'nın emri üzerine Aslı'yla evlendirilir .Ancak düğün gecesi keşişin kızına giydirdiği gömleğin düğmeleri bir türlü çözülmeyince Kerem ah edip yanarak ölür . Onun külleri arasında kalmış kıvılcımla Aslı'da saçlarından tutuşup can verir .
Hikaye boyunca Kerem arkadaşı Sofu'yla birlikte uzun yollar aşar . Anadolu'nun birçok yerini gezer ,Hanlarda kahvelerde şiirler söyler ,yollara , dağlara , akarsulara, hayvanlara Aslı'ya benzettiği güzellere şiirler söyleyerek derdini anlatır .Aslı'yı yakından görebilmek için kızın annesine bütün dişlerini çektirir .
Hikayeye olağanüstü ögeler de karışmıştır .İki sevgilinin doğumları bir dervişin verdiği sihirli elmayla olmuştur .Zorda kalan Kerem'i Hızır kurtarır .Dağlar ırmaklar o şiir söyleyince geçit verir .
Sevgilisine kavuşma yolunda çileler çeken ve onun uğrunda yanan Kerem , modern edebiyatta bir ülküye bağlanıp can verebilen kahramanın simgesi sayılmıştır .
Ala gözlerine kurban olduğum
Hep senin derdinden yanar ağlarım
Kime arzedeyim garip halimi
Ellerin yanında görür ağlarım .
Benden kaçar sevdiğim, gayrden kaçmaz
Dahi pek küçüktür, aşıkın bilmez
Yalvarsam Mevla'ya dileğim geçmez
Yüzümü yerlere sürer ağlarım. Yine düşt'ayrılık vücut şehrine
Yürek mi dayanır dilber cevrine
Sürülünce insan mahşer yerine
Hak'kın divanına durur ağlarım. Kerem der bu firkatla yanarsam
Tükenir ömrümüz bir gün ölürsem
Bu hasretle kıyamete kalırsam
Kefenim boynuma sarar ağlarım. Aşık Kerem
KEREM’İN ŞİİRLERİNDE GEÇEN TASVİRLER.
Toplum olarak çok zengin bir halk kültürümüz vardır. Bu kültür arasında sözlü kültürün en az yazılı kültür kadar yeri vardır. Yazılı olandansa halk, sözlü olanı daha çok benimser. İşte bu sözlü gelenekte Kerem ile Aslı Hikâyesi de o kadar kendine yer bulmuştur ki, çocuk isimleri bu isimlerden oluşmuş, âşıklar arasında bir “Kerem Havası” yaratılmıştır. Yediden yetmişe toplumun her kesimi bu hikâyeyi dinlemiş ve anlatmıştır. Bu durumun meydana gelmesinde özellikle Kerem ile Aslı hikâyesinin lirizminin büyük rol oynadığı şüphesizdir. Şiirlerin bol oluşu hem anlatımı canlı kılmış, hem muhayyileye almayı kolaylaştırmıştır. Eserde geçen kimi şiirler birer müstakil türkü haline bile sokulmuştur. Ya da çoğu türküde Kerem’e atıfta bulunulmuştur. Özellikle yanma motifi akıllara hep “yanık Kerem”i getirmiştir. Sevgililerde aranan özellikler Kerem’in türkülerinden esinlenerek sıralanmıştır.
Sevgili için yazılmış ve onu tasvir eden şiirlerin tümünde aynı özellikleri bulmak şaşırtıcı değildir. Çünkü farklı zevkler olsa da güzellik, insanlarda hemen hemen aynı şeyleri çağrıştırır. Sevilecek insanda aynı özellikler aranır. Klişe diyebileceğimiz bir sevgili tipi yaratılmıştır ve herkes o kurala uyup aynı sevgiliyi severler. Divan edebiyatı incelenirken, bir gelenek olduğu ve şairlerin şiirlerini meydana getirirken bu geleneğe bağlı kaldıkları ifade edilir. Şairin kullanacağı mazmun bellidir. Bunu edebiyatın her sahasında düğünebiliriz. Çünkü üzerinde durduğumuz tüm örneklerde aynı özellikleri görüyoruz ve bu da bizi böyle bir genellemeye götürüyor.
Kerem’in tasvir ettiği sevgili ile diğer şairlerin tasvir ettiği sevgili, aynı sevgili. Uzun boy, siyah saç, karakaş, ok gibi kirpik, ince bel, kırmızı dudak, al yanak vs. bu özellikler tüm şairlerin şiirlerinde mevcuttur. Farklı bir takım özellikler de yok değildir. Mesela bazı şairlerde ela göz yerine siyah gözden bahsedildiği şiirler olabilir. Ama göz ne renkte olursa olsun âşığa bakışı değişmemektedir. Ya da Kerem şiirlerinde sevgiliye diğer şairlerde az rastlanılan biçimiyle baştan ayağa al giyindirebilir. Ama bu sevgilinin gezişini ya da salınışını değiştirmeyecektir.
|